آب دز ـ این رودخانه را نویسندگان یونان گپراتاس نوشته‌اند و در ایام آبادی جندیشاپور به مناسبت قرب جوار، رود جندیشاپور نامیده می‌شد و چون از پای دز روناش (قلعه‌ی دزفول) می‌گذرد آب دز و آب دزفول نام برده می‌شود. قسمت اعظم این رود ازدو آب بزرگ ترکیب می‌شود: یکی آبی که از کوه‌های بختیاری سرچشمه دارد و از سمت مشرق می‌آید و به «کندآب» و «آب دره ژان» مشهورست و دیگری از سمت شمال از حدود بروجرد، که آب دو دریا؟ (دو رود) نام دارد، ولی از سرچشمه تا مصب در مسیر آب دز به جز آن دو آب که قسمت اعظم آب دز باشد بالاتر از دزفول و مخصوصاً پایین‌تر از آن نهرهای بالنسبه کوچک و بزرگ دیگر به نام‌های مختلف خود را در آن می‌اندازد تا به کارون عظیم برسد. از این جهت است که هرچه در مسیر این دو رود در آبادی‌ها و شهرهای مختلف به وسیله سدها و بندها آب برمی‌گیرند و به مزارع و باغ‌ها و خانه می‌برند، باز هم خم به ابروی عظمت و هیبت آن نمی‌آید، انگار نه انگار که کسی قطره‌ای از آن برداشته است. آری آب‌های بزرگ این چنین‌اند، دز نیز از آن آب‌هاست که در مسیر خود از سرچشمه تا مصب همه کشتزارها، باغ‌ها، روستاها و شهرها را سیراب و سرشار می‌کند و بر همه سد و بند و برداشت‌های بشری با بزرگواری کریمان می‌نگرد و می‌گذرد، و پس از آن همه برداشت که حیثیت و حیات اقلیمی گسترده و وسیع تنها و تنها بستگی به وجود او دارد، سرانجام نیز در بستر اصلی و آخرین، همچنان عظیم، همچنان آرام و با جلال و بی ملال، زنده و زلال جاری می‌بینیم گویی آن همه سد و آن همه بند و برداشت هیچ و هیچ بوده است، هیچش نه کاسته نه فزوده تو گویی.

یکی مرغ بر کوه بنشست و خاست
بر آن که چه افزود و از آن چه کاست